12 januari

De Paradox van de Pikorde

Ik hoor mijn moeder het nog zeggen; “Willem, je bent nu 8 jaar oud en zit in groep 4. Het is nu echt tijd om verantwoordelijk te worden en er zelf op te letten dat je je boterhammen op eet tijdens de lunch”. En wat jaren later: “Willem, je bent nu 10 jaar en echt oud en wijs genoeg om je huiswerk af te maken”. En weer wat jaren later op Schiphol; “Willem je bent nu al 16, het is echt aan jezelf om je paspoort mee te nemen. Hoe kan je dat nou vergeten zijn?!” Het leek wel of elke leeftijd gebruikt kon worden om mijn falen nog iets duidelijker te maken. Lastig wel, dat opgroeien.

Eigenlijk zijn we allemaal continue bezig met opgroeien. Op persoonlijk-, relatie- of werkvlak. Zelf ben ik vorige week begonnen aan het werkende leven. Ik heb het studentenleven na een succesvolle 6 jaar studeren achter me gelaten. Van volgroeid student naar het groentje op kantoor. Net als de overgang van groep 8 naar de brugklas. Wat was je in groep 8 toch een baasje. Guess what? In de eerste klas stond je weer onderaan in de hiërarchie.

Bij veel overgangen in je leven ga je van een situatie waarin je de spreekwoordelijke top zo goed als bereikt hebt over naar een omgeving waar je weer lekker onder aan de ladder staat. Waar sommige overgangen heel duidelijk zijn, zoals van basis- naar middelbare school, zijn ze ook in minder expliciete aspecten te vinden. Ik merk het als ik het bijvoorbeeld met vrienden over mijn relatie heb. “Oh pas 7 maanden? Nog nieuw dus.” Valt wel mee denk ik dan, maar vergeleken met die 6 jaar van jou wel. Moet ik me daar dan aan gaan meten? Sta ik met de stand van mijn relatie duur onderaan in de hiërarchie der relaties? Was mijn opa met zijn 50-jarige huwelijk dan de keizer van de relatie-standen?  Rare maatstaaf eigenlijk. Toch kijken we vaak wel zo.

Als je bijvoorbeeld een auto wil huren kijkt men of je 5 jaar je rijbewijs hebt of niet. Zo niet, dan is de prijs een stuk hoger of je krijgt de wagen simpelweg niet mee. Als ik echter naar de rijstijl van een moeder van mijn huisgenoot kijk toen we een keer naar de Ikea reden, zag ik in dat de hoeveelheid jaren dat je een rijbewijs hebt bijzonder weinig zegt over het kunnen rijden in een auto. Max Verstappen mag bijvoorbeeld de komende vier jaar nog geen auto huren. Maar om te zeggen dat de beste man niet kan rijden? Wat is het nut van het halen van een rijbewijs als je het niet kan gebruiken om aan te tonen dat je kan rijden?

Hoe lang zal dit grapje nog doorgaan? Als ik op mijn 83e aankom in het verzorgingstehuis zal ik dan koffie moeten halen voor de oudere lichting? Ik kan me nog goed herinneren dat ik tijdens een reünisten dag ooit een man zag van 80 die een man van 70 aansprak met de woorden “ach jongste, haal jij de borrel even?” Hoewel het voor mij een hilarische uitspraak was, besefte ik wel dat de hiërarchie die we al kennen vanaf de basisschool stiekem nog steeds stug en prominent aanwezig is.

Het is nou eenmaal een makkelijke manier van identificatie. Hoe vaak heb ik niet gezegd ik ben nu 1e-, 2e-  of 3e- jaar student als kennissen van de familie vragen hoe het met mij gaat en wat ik deed. En dat is ook logisch, want uitleggen welke specifieke vakken ik op dat moment aan het volgen ben en wat de mogelijke maatschappelijke impact van die vakken is, is een stuk complexer.

Kunnen we niet simpelweg uit deze hiërarchische cultuur stappen? Als we nou allemaal besluiten om het voortaan anders aan te pakken, zou ik mezelf dan niet beschouwen als jongste op kantoor? Misschien is het echte opgroeien wel het verder kunnen kijken dan iemand beoordelen op de huidige fase waar hij of zij momenteel in zit. Het loslaten van deze rangorde. Zou het niet fijn zijn als we gemeenschappelijk zeggen dat dit principe een tikkeltje ouderwets is, en hoe we met elkaar omgaan meer op het persoon zelf gaan baseren? Dat lijkt mij uiteindelijk een ideale situatie. Maar voorlopig zie ik het in ieder geval nog niet zitten om mijn directeur te vragen of hij even een dubbele espresso met een klontje suiker voor me haalt.

Geschreven door Willem Plasterk – Trainee Talent Program